9- اراده و مشیّت خداوند، لازمه اش جبر یا فعل قبیح نیست
ص: 21-23
باب (ششم) اعتقاد در اراده و مشيّت الهی:
ابن بابوَيه رحمة اللَّه عليه گويد:
اعتقاد ما در اين باب، قول جناب [امام] صادق عليه السّلام است كه: " خدا خواسته و اراده نموده و دوست نداشته و نپسنديده؛ باين تفصيل كه خواسته است كه هيچ چيز نباشد مگر بعلم او، و اراده نموده همچنين، و دوست نداشته كه [مثلاً مسیحیان] سوّمين سه خدايش گويند، و نپسنديده كفر را براى بندگانش، و حق تعالى فرموده كه: يا محمّد(ص)! تو هدايت نمينمائى هر كه را مایلى و ليكن خدا هدايت ميفرمايد هر كس را (كه) ميخواهد «1»؛ و اَيضاً فرموده كه: نميخواهيد شما بندگان مگر آنچه كه خدا بخواهد «2»؛ و ايضاً فرموده كه: اگر خواسته بود پروردگار تو - يا محمّد(ص) - هر آينه ايمان آورده بود هر كه در روى زمين است كلـّهُم اَجمَعين، آيا پس تو بجبر ميدارى مردم را تا همه مؤمن باشند؟ «3»؛ و فرموده كه: مقرّر نبوده براى هيچ نفسى اينكه ايمان بياورد مگر باذن خداوند «4»؛ و فرموده كه: شدنى نبوده براى هيچ نفسى آنكه بميرد الا به اذن خدا، نوشته [شده] بمدّت معين «5»؛ و فرموده كه: ميگويند لشكريان اسلام كه اگر ما را نصيبى از غلبه بود كشته نگرديده بوديم؛ در اينجا، بگو - يا محمّد صلى اللَّه عليه و آله و سلّم - كه اگر در خانههاى خود بودند هر آينه بيرون مىآمدند اشخاصى كه قتل سرنوشت آنها شده بود، بسوى مكانهاى مرگشان «6»؛ و فرموده كه: اگر خدا خواسته بود، نكرده بودند آن كار را، پس واگذار آن قوم را با افترائشان «7»؛ و فرموده: اگر خواسته بود خداوند شرك نمىآوردند آن جماعت و ما تو را نگهبان قرار ندادهايم – ای محمّد ص!«8»؛ و فرموده كه: اگر خواسته بوديم هر آينه هدايت هر نفسى را بخودش داده بوديم «9»؛ و فرموده كه: هر كس را خدا ميخواهد كه هدايتش نمايد باز ميكند سينهاش را براى اسلام و هر كس را ميخواهد گمراهش كند ميگرداند سينهاش را تنك بمرتبه كه گويا صعود در آسمان مينمايد «10»؛ و فرموده كه: ميخواهد خداوند كه بيان فرمايد براى شما و بنمايد شما را طريقههاى آن كسانى كه پيش از شما بودهاند و بازگشت فرمايد بر شما به رحمت «11»؛ و فرموده: ميخواهد خدا كه قرار ندهد براى آنها حَظـّى [=بهره ای] در آخرت «12»؛ و فرموده كه: ميخواهد خدا كه تخفيف دهد مَشَقـَّت را از شما «13»؛ و فرموده: ميخواهد خدا بشما آسانى را و نميخواهد بشما دشوارى را «14»؛ و فرموده كه: خدا ميخواهد كه بازگشت فرمايد بر شما بعفو و رحمت؛ و ميخواهند آنان كه از پى شهوتها ميروند كه ميل كنيد شما ميلى عظيم «15»؛ و فرموده كه: خدا نميخواهد ظلمى را براى بندگان «16».
خلاصه؛ اين است اعتقاد ما در اراده و مشيّت. و مخالفان [= سنـّیان] طعن بر ما ميزنند در اين باب و ميگويند كه: ما ميگوئيم خدا معصيتها را خواسته و كشتن حسين بن على عليهـِمَا السّلام را خواسته، و ما چنين نميگوئيم؛ بلكه مىگوئيم كه حق سُبحانـَه و تعالى خواسته كه معصيت عاصيان خلاف طاعت مطيعان باشد،
ص: 24
و خواسته كه معصيتها نسبتی به او نداشته باشند از راهِ [انجام دادن]، و خواسته است كه خودش موصوف باشد بعلم بمعصيتها پيش از وجود آنها، و مىگوئيم كه خدا خواسته كه قتل حسين عليه السّلام معصيت او باشد بر خلاف طاعت.
و ميگوئيم خدا خواسته كه قتل او مَنهـِىّ [=مورد نهی] باشد نه مأمور[=مورد امر] و ميگوئيم خدا خواسته كه قتل او قبيح باشد نه مُستحسَن [=نیکو] و خدا خواسته كه قتل او موجب سَخـَط [=خشم] الهى باشد نه رضاى او.
و مىگوئيم كه خدا خواسته كه به طريق جبر و قدرت، مانع قتل آن جناب (ع) نشود، چنانچه بطور نهى [شرعی]، مانعش شده؛ و ميگوئيم خدا خواسته كه دفع قتل از او نفرمايد، چنانچه دفع سوختن از ابراهيم عليه السّلام فرمود در وقتى كه خِطاب نمود بآتشى كه ابراهيم ع درآن افكنده [شده] بود كه: اى آتش سرد و سلامت باش بر ابراهيم «17»؛ و ميگوئيم: در ازَل، خداوند عالم بود بآن كه حسين عليه السّلام كشته مىشود و بواسطۀ شهادت، ادراك سعادت ابدى مينمايد و كشندۀ او شقىّ ابدى مىشود.
و ميگوئيم [چنانکه امام صادق ع فرمودند]: "هر چه خدا خواسته، هست و هر چه نخواسته، نيست" «18».
- اين است اعتقاد ما در اراده و مشيّت؛ نه آنچه بما اسناد مىدهند مخالفان و طعنه زنندگان بر ما از مُلحِدان!
-----------------------------------------
1- قال اللّه تعالى-: إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ [القِصَص- 56].
2- و قال تعالى: وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ [الدهر- 30].
3- و قال: وَ لَوْ شاءَ رَبّـُكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلّـُهُمْ جَمِيعاً؛ أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ؟[یونـُس-99].
4- و قال عزّ و جلّ: وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ[یونس-100].
5- كما قال تعالى: وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلًا [آل عِمران- 145].
6- و كما قال عزّ و جلّ: يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا ؛ قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ [آل عمران -154].
7- و قال تعالى: وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ ما فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ ما يَفْتَرُونَ [الأنعام- 112].
8- و قال جلّ جلاله: وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكُوا وَ ما جَعَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً [الانعام-107].
9- و قال تعالى: وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها [السجدة-13].
10- و قال عزّ و جلّ: فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ [الأنعام- 125].
11- و قال اللّه تعالى: يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَ يَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ [النساء-26].
12- و قال تعالى: يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ [آل عِمران-176].
13- و قال: يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ [النساء-28].
14- و قال تعالى: يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ [البقرة-185].
15- و قال عزّ و جلّ:وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَ يُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيماً [النساء-27].
16- و قال: وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ [المؤمن-31].
17- يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى إِبْراهِيمَ [الانبیاء-69].
18- [قال الصّادق ع: "ما شاءَ اللّهُ كانَ، و ما لـَم يَشـَأ لم يَكـُن" - فقیهُ مَن لا یَحضرُهُ الفقیهُ ، الشیخ الصّدوق – الحدیث 5868].
کتاب موبایل
درباره
((بسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم))
(به یاد مرحوم آیت الله سیّد حسن فقیه امامی - رضوانُ اللهِ علیه)
اصول عقائد یا اعتقادات شیعه
(فارسی - عربی)
اعتقادات اصیل شیعه
به پیروی از روش قدماء
(با إعراب گذاری مشکلات متون
عربی و ترجمۀ تحقیقی فارسی)
متأسّفانه اخیراً شاهد هستیـم که تدوین نرم افزارها و سایتــهای عقیدتی شیعه، بعضاً با حذف عناوین کتاب های اعتقادی و اصیـل قـدماء شیعه و نیز کتب مرحوم علّامـــه محـمّـد بــــاقــر مجلسی – بزرگترین عالم شیعۀ اِثناعشریّه - صورت گرفته؛ و چیـزهایی که به عنـــوان نرم افزار یا سایت و ..... فضای فرهنگی جامعه را اشغال نموده اند، اغلـب به ارائۀ کتاب های غیـــر اصیل و گـاه پر از خطـای بـرخی از معاصرین – که آگاهـی کافـی از روایـات اهل بیت (علیهـِمُ السّلام) نداشته و ندارند - اکتفـاء نموده و اگر هـم ناچار از آوردن "بحار الأنوار" در برنامه های خود شده اند - آنهم با حذف و تحریف بخشهایی از آن که بـا عقاید خودشان مـطابـق نیست – از ایـن جــهــت بوده که "بحار"خورشید کتب احادیث شیعه و یـا معروف ترین منبع روایات ائمّۀ اطهار (ع) است و از آوردنـش راه فراری بـرای کســـی وجود ندارد و از بهانـه آوردن در مـورد حذف آن ناتوان هستند؛ ولی کتب محی الدین عربی، ابن سینا، میـر دامــاد، ملاصـدرا شیرازی، ملا محسن فیـض کاشانـی و.... و هــواداران معاصر آنها، بـه عنوان منابع یـا مآخذ اصلی عقـــاید شیعیان، به خورد اذهان نـاآگـــاه و مــردم عامّی و غیـــر متخصّص در این رابطه، داده می شوند و همه در قـالب نــــرم افزار و سی دی و کتب چاپــی و نشریّات و سایتهای اینتـرنتی - و حتی کتابـهای درسی بـرای دانش آمــوزان یا دانشجویان بی اطّـلاع - ارائه شده اند و آنوقـت همگی این عقاید پُر از غلط و تحریف، به جای عقائد حَقـّه و به اسم اصول عقاید و... جعـل و تبلیغ می شوند! حال آنکه در قـبـر ، به هنگـام سؤال و جواب، و در روز قیامـت بــه وقت حساب، از اعتقادات و آراء ابن سینا، میرداماد، میر فِندِرسکی، ملا صدرا، فیض کاشانی، و یـا مُمیت الدین عربی و... از ما سؤال نمی شـود؛ بلکه از عقائد ائمّۀ اطهار که در کتــب اعتـقادات شیخ صدوق و علامــۀ مجلـسی(ره) به شکلی ساده، کامـل و فشـرده، در اختـــیـار همگـی قرار گرفـتــه و به پنـدارهای شخصـی کسی آلوده نشده اند، از ما پرسیده میـشود و به قول شاعـــر:
آه آه از دست صرّافان گوهر ناشناس!!
هر زمان، خرمهره را با دُرّ برابر میـکـنـند!!
بنابـراین، قائمیّه ایـن را وظیفۀ شرعی خود می دانـد که علی رغم میـل این افراد، کــتــب اصیل اعتقادات شیعـه مثل اعتـقادات شیـــخ صدوق و شیخ مفیـد و علامۀ مجلسی - أعلـی اللهُ مقامَهــُم - را تـوأم با اِعراب گذاری دقیــق مشکلات متــون عربی و با ترجمه ای روان، به خوانندگان محترم و محققان ارجمندی کـه جویای حقــیـــقت اند، ارائه دهد. امیـد که ما را به دعای خیـر یـاد کنند و این نوشتــار در روز بازپسین ، پرده ای شود میان ابدان ما و آتــش سوزان دوزخ که با کسی تعارف ندارد!
آثار ما بـصفحۀ گیتی نشان ماست!
از بعـد ما، نگــاه به آثـار ما کنـــیـد!
البته باید دانسـت که ما دراین برنامه ابتداءاً "اعتقادات صدوق(ره)" را مبنا قرار داده و شرح شیخ مفید را تا آنجـــا به این رساله ملحـــق میکنیم که وارد تکلّفات کلامی نشویم؛ زیرا در اخبار متواتره ای که در کتاب التوحید صدوق و اصول کافی کلینی و... آمده، ائمّۀ اطهار-ع- ما شیعیان را از ورود ونیز اشتغال به سه علــم: کلام، فلسفه و عرفان نهی فرموده اند و ایـن نهی اکید، جنبۀ تحریم شرعی دارد وما نیز از طرح مشاجرات کلامی شرعاً معذور هستیم...
*تذکر: هرگونه مطلبی که درون دو قلاب و یـا به اصطلاح کروشه[...] در متن عربی و فارسی مشاهده میشـود، از شرح سیّـــد ابراهیـــم حسینی نجفی- رحمة الله علیه - افزوده و با عنـوان "شارح" مشخص شده است و این لفظ (شارح) در رسالۀ اعتقادات صدوق، نباید با شیخ مفیــد اشتباه شود؛ زیرا هرجا از وی نقل قول کنیـم، آن را با عنوان "مفیـد" مشخص میسازیم. بلی، گاهی نیز بعض اضافات تحقیقی از خود قائمیّـه افزوده شده است.
ضمناً ترتیب این برنامه به نحوی است که یک شماره، فارسی و یک شماره عربی یا همان متن مربوطه است و با شمارۀ یکسان نمره گذاری میشـوند تا هر محققی براحتی بتواند متن عربی و ترجمۀ آن را مشاهده نمایـد و در صورت نیاز، آن دو را با هم تطبیق دهد.
مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان
