5- تأویل یا تفسیر متشابهات قرآن در توحید، بوسیلۀ احادیث
و آن احاديثى كه جهال پندارند كه تشبيه حقتعالى بخلق است، معنى صحيح آنها همان معنى صحيح نظير آنها از آيات قرآنى است؛ زيرا كه در قرآن است: كُلّ ُ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ [القصص-88] يعنى ((هر چيزى فانى است الا روى خدا))، و معنى "روى" دين است و روئى است كه آمدن بسوى خدا از آن روي است، و بدان روى توجه بخداوند مىشود.
و در قرآن است: يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ (تا آخر) وَ هُمْ سالِمُونَ [القلم-42] يعنى ((روزى كه ساق مكشوف مىشود؛ و مجرمان تكليف نموده ميشوند بسجود و نميتوانند كرد؛ در حالى كه چشمهاى آنها بخشوع است، ميرسد بآنها ذلتى عجیب؛ و بتحقيق كه بودند همانها كه دعوت كرده ميشدند بسجود در آن حال كه سالم و قادر بر سجود ميبودند در دنيا))؛ و معنى ساق، [چگونگی] كار و شدّت امر است.
ص: 9
و در قرآن است: أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتـَى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ [الزّ ُمَر- 56] يعنى ((مبادا كه يكى بگويد وا حسرتا بر آنچه كوتاهى نمودم در پهلوى خدا))؛ و مراد از جنب و پهلو اطاعت است.
و در قرآن است: وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي [الحِجر-29] يعنى ((دميدم در آدم عليه السّلام از روح خودم))، و مقصود روحى است مخلوق كه حق سبحانه و تعالى حضرت آدم عليه السّلام و حضرت عيسى عليه السّلام را از آن روح آفريد و اينكه خداوند فرموده: "روح من"، نيست الا مثل اينكه فرموده: پيغمبر من؛ و بنده من؛ و بهشت من؛ و آتش (یا دوزخ) من؛ و آسمان من؛ و زمين من.
ص: 10
و در قرآن است: بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ [المائدة - 64]: ((دو دست خدا گشاده است))، يعنى نعمة دنيا و نعمت آخرت.
و در قرآن است: وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ [الذاریات – 47] يعنى ((آسمان را بنا نموديمش بدستها و بتحقيق كه ما هر آينه وسعت دهندگانيم)). و "اَيد" عبارت از قوّت است. چنانکه در آیۀ دیگر دربارۀ حضرت داود ع آمده: وَاذکـُرعَبدَنا داوُدَ ذَا الأیدِ [سورة ص – 17]:((یاد کن بندۀ ما داوود را که صاحِب قدرت بود))].
و در قرآن است: يا إِبْلِيسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ [سورة ص – 75] يعنى ((اى ابليس چه مانع شد تو را از اينكه سجده نمائى براى چيزى كه بدست خودم آن را آفريدم؟)) يعنى بقدرت و قوت خودم. «5» و در قرآن است: وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ [الزمر-67] يعنى ((زمين بالتـّمام يك قبضۀ اوست روز قيامت))؛ يعنى مِلك او است؛ و ديگرى بشراكت او مالك آن نيست.
ص: 11
و در قرآن است: وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ [الزمر-67]، يعنى ((آسمانها پيچيده شدگانند در دست راست خدا روز قيامت)) و معنى يمين خداوند، قدرت او است.
و در قرآن است: وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا [الفجر-22] يعنى ((آمد پروردگار تو اى محمّد (ص) و آمدند ملائكه صف صف))؛ يعنى آمد امر پروردگار تو.
ص: 12
و در قرآن است: إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ [المُطفـِّفین – 15]. يعنى ((بدرستى كه آن جماعت از پروردگارشان آن روز هر آينه محجوبند))، يعنى از ثواب پروردگار محرومند.
و در قرآن است: هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ وَ الْمَلائِكَةُ [البقرة – 210] يعنى ((آيا آن جماعت، چشم براه امرى ديگر دارند، جز اينكه بيايد ايشان را خداوند در پارههائى از ابر سفيد و بيايد ملائكه؟!)) يعنى بيايد امر و عذاب خدا. یا: بیاورد خدا به ملائک [یعنی بفرستد ایشانرا برای تعذیب قوم]. و ملائکه نازل شده اند در پارۀ ابر، چنانکه نازل شدند بر عیسی ع برای آوردن مائدۀ آسمانی.
و در قرآن است: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ [القيامة-22و23] يعنى ((روئى چند در آن روز درخشان است و نظر دارنده بسوى پروردگارشان))؛ يعنى مشرفند در انتظار ثواب پروردگار.
و در قرآن است: وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى [طه – 81] يعنى ((هر كه وارد شود بر او خشم من پس بتحقيق كه هلاك شده))، و معنى غضب خداوند عِقاب او است و رضا و خشنودى او ثواب او است.
و در قرآن است از زبان حضرت عيسى عليه السّلام كه عرض بدرگاه احديّت ميفرمايد: تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ [المائدة-116] يعنى ((تو ميدانى آنچه در نفس من است و من نميدانم آنچه در نفس تو است))، يعنى تو ميدانى راز پنهان مرا و من نميدانم سرّ نهان تو را.
و در قرآن است: وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ [آل عِمران – 28] يعنى ((ميترساند شما را خداوند از نفس خود))، يعنى از انتقام خود.
ص: 13
و در قرآن است: إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ [الاحزاب – 56] يعنى ((بدرستى كه خداوند و ملائكه خدا صلوات مىفرستند بر پيغمبر صلـَّى اللَّهُ علـَيهِ و آلهِ و سلّم))؛ و در قرآن است: هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ [الاحزاب - 43] يعنى ((خداوند آنچنان كسيست كه صلوات ميفرستد بر شما، و فرشتگان او))؛ و مراد از صلوات خداوند رحمت است و از صلوات فرشتگان طلب آمرزش و از صلوات آدميان دعا.
و در قرآن است: مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ [آل عِمران - 54]؛ يعنى ((مكر نمودند آن قوم و خداوند بآنها مكر فرمود و خدا بهترين مكركنندگان است))؛ و اَيضاً: يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ [النساء – 142] يعنى ((معامله بخدعه با خدا ميكنند و خدا [نیز] فريب دهندۀ آن جماعت است))؛ و همچنين: اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَــمُــدّ ُهُــمْ [البقرة - 15] يعنى ((خدا ريشخند و استهزا بآن جماعت مينمايد و مهلتشان ميدهد))؛ و نیز: سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ [التوبة – 79] يعنى ((سُخريّه و استهزاء نمود خدا از آن جماعت))؛ و ديگر: نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ [التوبة – 67]؛ يعنى ((فراموش كردند خدا را، پس فراموش ساخت خدا آنها را))؛ و معنى همه اينها اينست كه حقتعالى جزاى اعمال آنها را ميدهد: جزاى مكر و جزاى مخادعه و جزاى استهزاء و جزاى سُخريّه. و جزاى نسيان و تلافى فراموشى آنها آنست كه خود آنها را از يادشان ببرد چنانچه حقتعالى فرمود: وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ [الحشر- 19] يعنى ((مباشيد مثل آن كسانى كه فراموش نمودهاند خدا را پس خدا خود آنها را از يادشان برد ! ))؛ زيرا كه حقتعالى در حقيقت مكر و خدعه و استهزاء و سخريه و نسيان نميكند، تعالـَى عن ذلِكَ عُلـُوّاً كبيرًا. و نیست در آن اخباری که مخالفان و مُلحِدان بدانها بر ما تشنیع [=عیبجویی] میکنند، مگر مثل همین الفاظی که در قرآن کریم نیز آمده است.[*تذکر شارح: تمامی این معانی تفسیری قرآنی، مأخوذ از احادیث شریفه ای هستند که صدوق خود، آنها را در کتبی چون "التوحید" و"معانی الأخبار" آورده است].
کتاب موبایل
درباره
((بسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم))
(به یاد مرحوم آیت الله سیّد حسن فقیه امامی - رضوانُ اللهِ علیه)
اصول عقائد یا اعتقادات شیعه
(فارسی - عربی)
اعتقادات اصیل شیعه
به پیروی از روش قدماء
(با إعراب گذاری مشکلات متون
عربی و ترجمۀ تحقیقی فارسی)
متأسّفانه اخیراً شاهد هستیـم که تدوین نرم افزارها و سایتــهای عقیدتی شیعه، بعضاً با حذف عناوین کتاب های اعتقادی و اصیـل قـدماء شیعه و نیز کتب مرحوم علّامـــه محـمّـد بــــاقــر مجلسی – بزرگترین عالم شیعۀ اِثناعشریّه - صورت گرفته؛ و چیـزهایی که به عنـــوان نرم افزار یا سایت و ..... فضای فرهنگی جامعه را اشغال نموده اند، اغلـب به ارائۀ کتاب های غیـــر اصیل و گـاه پر از خطـای بـرخی از معاصرین – که آگاهـی کافـی از روایـات اهل بیت (علیهـِمُ السّلام) نداشته و ندارند - اکتفـاء نموده و اگر هـم ناچار از آوردن "بحار الأنوار" در برنامه های خود شده اند - آنهم با حذف و تحریف بخشهایی از آن که بـا عقاید خودشان مـطابـق نیست – از ایـن جــهــت بوده که "بحار"خورشید کتب احادیث شیعه و یـا معروف ترین منبع روایات ائمّۀ اطهار (ع) است و از آوردنـش راه فراری بـرای کســـی وجود ندارد و از بهانـه آوردن در مـورد حذف آن ناتوان هستند؛ ولی کتب محی الدین عربی، ابن سینا، میـر دامــاد، ملاصـدرا شیرازی، ملا محسن فیـض کاشانـی و.... و هــواداران معاصر آنها، بـه عنوان منابع یـا مآخذ اصلی عقـــاید شیعیان، به خورد اذهان نـاآگـــاه و مــردم عامّی و غیـــر متخصّص در این رابطه، داده می شوند و همه در قـالب نــــرم افزار و سی دی و کتب چاپــی و نشریّات و سایتهای اینتـرنتی - و حتی کتابـهای درسی بـرای دانش آمــوزان یا دانشجویان بی اطّـلاع - ارائه شده اند و آنوقـت همگی این عقاید پُر از غلط و تحریف، به جای عقائد حَقـّه و به اسم اصول عقاید و... جعـل و تبلیغ می شوند! حال آنکه در قـبـر ، به هنگـام سؤال و جواب، و در روز قیامـت بــه وقت حساب، از اعتقادات و آراء ابن سینا، میرداماد، میر فِندِرسکی، ملا صدرا، فیض کاشانی، و یـا مُمیت الدین عربی و... از ما سؤال نمی شـود؛ بلکه از عقائد ائمّۀ اطهار که در کتــب اعتـقادات شیخ صدوق و علامــۀ مجلـسی(ره) به شکلی ساده، کامـل و فشـرده، در اختـــیـار همگـی قرار گرفـتــه و به پنـدارهای شخصـی کسی آلوده نشده اند، از ما پرسیده میـشود و به قول شاعـــر:
آه آه از دست صرّافان گوهر ناشناس!!
هر زمان، خرمهره را با دُرّ برابر میـکـنـند!!
بنابـراین، قائمیّه ایـن را وظیفۀ شرعی خود می دانـد که علی رغم میـل این افراد، کــتــب اصیل اعتقادات شیعـه مثل اعتـقادات شیـــخ صدوق و شیخ مفیـد و علامۀ مجلسی - أعلـی اللهُ مقامَهــُم - را تـوأم با اِعراب گذاری دقیــق مشکلات متــون عربی و با ترجمه ای روان، به خوانندگان محترم و محققان ارجمندی کـه جویای حقــیـــقت اند، ارائه دهد. امیـد که ما را به دعای خیـر یـاد کنند و این نوشتــار در روز بازپسین ، پرده ای شود میان ابدان ما و آتــش سوزان دوزخ که با کسی تعارف ندارد!
آثار ما بـصفحۀ گیتی نشان ماست!
از بعـد ما، نگــاه به آثـار ما کنـــیـد!
البته باید دانسـت که ما دراین برنامه ابتداءاً "اعتقادات صدوق(ره)" را مبنا قرار داده و شرح شیخ مفید را تا آنجـــا به این رساله ملحـــق میکنیم که وارد تکلّفات کلامی نشویم؛ زیرا در اخبار متواتره ای که در کتاب التوحید صدوق و اصول کافی کلینی و... آمده، ائمّۀ اطهار-ع- ما شیعیان را از ورود ونیز اشتغال به سه علــم: کلام، فلسفه و عرفان نهی فرموده اند و ایـن نهی اکید، جنبۀ تحریم شرعی دارد وما نیز از طرح مشاجرات کلامی شرعاً معذور هستیم...
*تذکر: هرگونه مطلبی که درون دو قلاب و یـا به اصطلاح کروشه[...] در متن عربی و فارسی مشاهده میشـود، از شرح سیّـــد ابراهیـــم حسینی نجفی- رحمة الله علیه - افزوده و با عنـوان "شارح" مشخص شده است و این لفظ (شارح) در رسالۀ اعتقادات صدوق، نباید با شیخ مفیــد اشتباه شود؛ زیرا هرجا از وی نقل قول کنیـم، آن را با عنوان "مفیـد" مشخص میسازیم. بلی، گاهی نیز بعض اضافات تحقیقی از خود قائمیّـه افزوده شده است.
ضمناً ترتیب این برنامه به نحوی است که یک شماره، فارسی و یک شماره عربی یا همان متن مربوطه است و با شمارۀ یکسان نمره گذاری میشـوند تا هر محققی براحتی بتواند متن عربی و ترجمۀ آن را مشاهده نمایـد و در صورت نیاز، آن دو را با هم تطبیق دهد.
مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان
