19- نفوس و ارواح و احوال ایشان در برزخ بر حَسَب اعمال
اعتقادات شيخ صدوق - ترجمه، ص51-60:
باب (پانزدهم) اعتقاد در نفوس و ارواح:
ابن بابَوَيه (رحمة اللَّه عليه) گويد:
اعتقاد ما در نفوس انسانيه اينست كه آنها روح هایى ميباشند كه زنده بودن آدمى بواسطه آنها است و آنها خلقت اوّلند، جهت آنكه پيغمبر صلى اللَّهُ علـَيهِ و آلِهِ و سَلـَّمَ فرمودند كه: ((اول چيزى كه حقتعالى از نو آفريد، نفوس مقدسه مطهره بود، پس آنها را به يگانگى خود گویا فرموده، بعد ازآن آفريد سائر خلايق را)).
اعتقاد ما آن است كه نفوس براى بقاء خلق شدهاند نه براى فانى شدن؛ از جهت فرموده جناب پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم كه: ((خلق نشدهايد شما براى فنا بلكه خلق شدهايد براى دوام؛ و غير از آن نيست كه بُرده ميشويد از خانه بخانه ديگر))، و آنكه: نفوس انسانيه در روى زمين غريبند و در بدنها به زندانند.
و عقيده ما اين است كه چون نفوس جدا از بدنها شوند، باقى هستند؛ بعضى در نعمت و بعضى در عذاب [در برزخ]؛ تا وقتى كه حقتعالى بقدرت كامله بازآورد آنها را ببدنها [در قیامت و معاد جسمانی، که در قرآن کریم وعده داده است - شارح].
و حضرت عيسى عليه السّلام بحواريّين فرمود كه: ((حق را بشما ميگويم: بدرستى كه بالا نميرود بآسمان مگر همانچه از آن فرود آمده)).
و حقتعالى در قرآن فرموده كه: ((اگر خواسته بوديم هر آينه بالا برده بوديم بَلعَم باعورا [= عالم بی عمل بنی اسرائیل] را بسبب آيات كتابهاى آسمانى، يا اسم اعظم ربّانى كه ميخواند؛ لكن او راغب بدنيا شد و تبعيّت هواى نفس نمود)) «1» پس هر نفسى از آن نفوس كه بملكوت سماوات بالا برده نشود ميماند [بجهت بدکاری و گناهانش] بكار فرو رفتن در هاويه [= جهنم – البته در اینجا: جهنم برزخی] و اين بسبب آن است كه بهشت درجه ها است و آتش دركه ها است.
و حق تعالى فرمود كه: ((بالا ميرود ملائكه و روح بسوى خداوند)) «2» و فرموده: ((بدرستى كه پرهيزكاران در باغها و نهرهايند در نشيمنگاه درست (خوب خ ل) نزد پادشاهى بااقتدار)) «3» و فرمود: ((گمان مكن زنهار كه آنانكه كشته در راه خدا گشتهاند مردگانند؛ بلكه زندگانند، نزد پروردگارشان روزى داده ميشوند)) «4» و فرموده كه: ((مگوئيد در باره كسانى كه كشته در راه خدا ميشوند كه: آنها مردگانند)) «5».
و جناب پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله فرمودند كه: ((ارواح، گروههاى فراهم آمدهاند؛ پس هر كدام از آنها كه شناسا بيكديگر شدند الفت با هم گرفتند و آنان كه ناشناس يك ديگر شدند مختلف گرديدند)) [یعنی میان ارواح انسانها تناسب یا عدم تناسب است، مانند تناسبهای موجود در ریاضیّات و حساب؛ و همین سبب دوستی و علاقۀ دوجانبه، یا دشمنی و نفرت ناخودآگاه دوجانبه، بین مردم است، که تجرِبه شده و گاه سبب تعجّب انسان میشود! – شارح].
و حضرت صادق عليه السّلام فرمود: ((بدرستى كه حقتعالى برادرى قرار داده ميان ارواح در عالم اَظِلـَّه [= سایه ها، جمع ظِلّ؛ عالم ذرّ= که در آن ارواح به صورت ذرّات غبار معلـّق بودند - شارح] پيش از آنكه خلق كند بدنها را، به دو هزار سال؛ پس اگر بر پا شود قائم ما اهل بيت[عج] هر آينه ميراث خواهد داد [خواهد برد خ ل] آن برادرى [را] كه اُخوّت قرار داده حق تعالى ميانشان در عالم اَظِلـَّه و ميراث نخواهد داد [ نخواهد برد خ ل] برادر ولادتى [را] )).
و فرمود: ((بتحقيق كه ارواح ملاقات مينمايند در هواء و شناسائى بهم ميدهند و پرسش احوال از هم ميكنند و چون آيد روحى از زمين، ارواح گويند: بحال خودش گذاريد كه از هول عظيمى روى آورده (جَسته خ ل)[یعنی از جان کندن]؛ بعد از آن ميپرسندش: فلان چه شد و فلان چه شد؟ و هر چه گويد: [فلان] در دنيا مانده، اميد دارند كه آن كس بايشان ملحق شود [بعد از مرگش]؛ و هر چه گويد: [فلان] مُرد، ارواح گويند: بگودال افتاد! بگودال افتاد!))[یعنی: وارد جهنم برزخی شده، وگرنه نزد ما آمده بود!].
و حقتعالى فرمود: ((هر كس وارد شود بر او غضب من پس بتحقيق كه بهلاكت افتاده)) «6» و فرموده: ((اما كسى كه سبك است ترازوهاى اعمالش، پس مادرش گودال هاويه است! و چه دانستى كه چيست هاويه؟ آتشى است گداخته شده!))«7».
و مَثـَل دنيا و صاحب دنيا مثل دريا و ناخدا و كشتى است و لقمان حكيم به پسر خود فرمود: ((اى فرزند من بدرستى كه دنيا دريائى است عميق و بتحقيق كه هلاك شدهاند در آن عالـَمى فراوان. پس تو كشتى خود را در آن ايمان بخداوند قرار ده و توشه خود را در آن تقواى خدا نما و بادبان آن كشتى را در اين دريا توكل بر خداوند كن، پس اگر نجات يافتى برحمت خدا بوده و اگر هلاك شدى بگناهان خودت هلاكشدهاى نه از جانب خدا)).
و سختترين ساعتهاى آدميزاد سه ساعتست: ((روزى كه متولد شده و روزى كه ميميرد و روزى كه زنده برانگيخته ميگردد))، و بتحقيق كه حقتعالى سلام داده بر يحيى عليه السّلام در اين ساعتها.
و فرمود: ((سلام بر يحيى روزى كه زاده شد و روزى كه بميرد و روزى كه زنده مبعوث شود))«8».
و عيسى عليه السّلام سلام داده بر خودش فرموده: ((سلام بر من روزى كه زادم و روزى كه بميرم و روزى كه زنده برآورده شوم))«9».
و اعتقاد ما در ذات روح آن است كه از جنس بدن نيست و خلقتى ديگر است؛ جهت آنكه خداوند فرموده: ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فـَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ [= سپس بعد از آنکه پیکر انسان را کامل آفریدیم، خلقتی دیگر- به دمیدن روح - در او ایجاد نمودیم؛ پس آفرین بر خداوندی که بهترین آفرینندگان است - المؤمنون/14].
و اعتقاد ما در باره انبيا و رسل و ائمه صلوات اللَّه عليهم اجمعين آن است كه در ايشان پنج روح است: روح قدس - يعنى روح عصمت - و روح ايمان و روح قوّت و روح شهوت و روح مَدرَج - يعنى روح حركت. و در مؤمنان چهار روح است: روح ايمان و روح قوّت و روح شهوت و روح مَدرَج.
و اما اينكه حق تعالى در قرآن فرمود كه: ((ميپرسند تو را يا محمّد (ص) از روح، بگو روح از امر خدا است)) «10» [و کذا قوله تعالی: تـَنـَزَّلُ المَلائِکة ُ وَ الرّوحُ = پیوسته فرود می آیند فرشتگان و روح در شب قدر – سورة القدر/4]؛ مراد از اين روح، خلقتى است بزرگتر از جَبرَئيل و ميكائيل - عليهـِمَا السّلام - كه با رسول خدا و ائمه هدى است - صلى اللَّهُ عليهم - و او از ملكوت است.
[شیخ صدوق ره:] و در اين باب كتابى تصنيف مينمايم كه در آن شرح معانى اين مُجمَلات [در باب ارواح و احوال ایشان در برزخ را] دهم؛ اِن شاءَ اللَّهُ تعالى وَ اللَّهُ اَعلمُ.
--------------------------------------------
1- وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ [الأعراف/176].
2- تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ [المَعارِج/4].
3- إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ، فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ [القمر/54 و55].
4- وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ [آل عِمران/169].
5- وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: أَمْواتٌ؛ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ [البقرة/154].
6- وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى [طه/81].
7- وَ أَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُمّـُُهُ هاوِيَة ٌ، وَ ما أَدْراكَ ما هِيَهْ ؟ نارٌ حامِيَةٌ [القارعة / 8 الخ].
8- وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيّاً [مریم/15].
9- وَ السَّلامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَ يَوْمَ أَمُوتُ وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَیّاً [مریم/33].
10- وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرّوحِ قُلِ الرّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي [الإسراء/85].
کتاب موبایل
درباره
((بسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم))
(به یاد مرحوم آیت الله سیّد حسن فقیه امامی - رضوانُ اللهِ علیه)
اصول عقائد یا اعتقادات شیعه
(فارسی - عربی)
اعتقادات اصیل شیعه
به پیروی از روش قدماء
(با إعراب گذاری مشکلات متون
عربی و ترجمۀ تحقیقی فارسی)
متأسّفانه اخیراً شاهد هستیـم که تدوین نرم افزارها و سایتــهای عقیدتی شیعه، بعضاً با حذف عناوین کتاب های اعتقادی و اصیـل قـدماء شیعه و نیز کتب مرحوم علّامـــه محـمّـد بــــاقــر مجلسی – بزرگترین عالم شیعۀ اِثناعشریّه - صورت گرفته؛ و چیـزهایی که به عنـــوان نرم افزار یا سایت و ..... فضای فرهنگی جامعه را اشغال نموده اند، اغلـب به ارائۀ کتاب های غیـــر اصیل و گـاه پر از خطـای بـرخی از معاصرین – که آگاهـی کافـی از روایـات اهل بیت (علیهـِمُ السّلام) نداشته و ندارند - اکتفـاء نموده و اگر هـم ناچار از آوردن "بحار الأنوار" در برنامه های خود شده اند - آنهم با حذف و تحریف بخشهایی از آن که بـا عقاید خودشان مـطابـق نیست – از ایـن جــهــت بوده که "بحار"خورشید کتب احادیث شیعه و یـا معروف ترین منبع روایات ائمّۀ اطهار (ع) است و از آوردنـش راه فراری بـرای کســـی وجود ندارد و از بهانـه آوردن در مـورد حذف آن ناتوان هستند؛ ولی کتب محی الدین عربی، ابن سینا، میـر دامــاد، ملاصـدرا شیرازی، ملا محسن فیـض کاشانـی و.... و هــواداران معاصر آنها، بـه عنوان منابع یـا مآخذ اصلی عقـــاید شیعیان، به خورد اذهان نـاآگـــاه و مــردم عامّی و غیـــر متخصّص در این رابطه، داده می شوند و همه در قـالب نــــرم افزار و سی دی و کتب چاپــی و نشریّات و سایتهای اینتـرنتی - و حتی کتابـهای درسی بـرای دانش آمــوزان یا دانشجویان بی اطّـلاع - ارائه شده اند و آنوقـت همگی این عقاید پُر از غلط و تحریف، به جای عقائد حَقـّه و به اسم اصول عقاید و... جعـل و تبلیغ می شوند! حال آنکه در قـبـر ، به هنگـام سؤال و جواب، و در روز قیامـت بــه وقت حساب، از اعتقادات و آراء ابن سینا، میرداماد، میر فِندِرسکی، ملا صدرا، فیض کاشانی، و یـا مُمیت الدین عربی و... از ما سؤال نمی شـود؛ بلکه از عقائد ائمّۀ اطهار که در کتــب اعتـقادات شیخ صدوق و علامــۀ مجلـسی(ره) به شکلی ساده، کامـل و فشـرده، در اختـــیـار همگـی قرار گرفـتــه و به پنـدارهای شخصـی کسی آلوده نشده اند، از ما پرسیده میـشود و به قول شاعـــر:
آه آه از دست صرّافان گوهر ناشناس!!
هر زمان، خرمهره را با دُرّ برابر میـکـنـند!!
بنابـراین، قائمیّه ایـن را وظیفۀ شرعی خود می دانـد که علی رغم میـل این افراد، کــتــب اصیل اعتقادات شیعـه مثل اعتـقادات شیـــخ صدوق و شیخ مفیـد و علامۀ مجلسی - أعلـی اللهُ مقامَهــُم - را تـوأم با اِعراب گذاری دقیــق مشکلات متــون عربی و با ترجمه ای روان، به خوانندگان محترم و محققان ارجمندی کـه جویای حقــیـــقت اند، ارائه دهد. امیـد که ما را به دعای خیـر یـاد کنند و این نوشتــار در روز بازپسین ، پرده ای شود میان ابدان ما و آتــش سوزان دوزخ که با کسی تعارف ندارد!
آثار ما بـصفحۀ گیتی نشان ماست!
از بعـد ما، نگــاه به آثـار ما کنـــیـد!
البته باید دانسـت که ما دراین برنامه ابتداءاً "اعتقادات صدوق(ره)" را مبنا قرار داده و شرح شیخ مفید را تا آنجـــا به این رساله ملحـــق میکنیم که وارد تکلّفات کلامی نشویم؛ زیرا در اخبار متواتره ای که در کتاب التوحید صدوق و اصول کافی کلینی و... آمده، ائمّۀ اطهار-ع- ما شیعیان را از ورود ونیز اشتغال به سه علــم: کلام، فلسفه و عرفان نهی فرموده اند و ایـن نهی اکید، جنبۀ تحریم شرعی دارد وما نیز از طرح مشاجرات کلامی شرعاً معذور هستیم...
*تذکر: هرگونه مطلبی که درون دو قلاب و یـا به اصطلاح کروشه[...] در متن عربی و فارسی مشاهده میشـود، از شرح سیّـــد ابراهیـــم حسینی نجفی- رحمة الله علیه - افزوده و با عنـوان "شارح" مشخص شده است و این لفظ (شارح) در رسالۀ اعتقادات صدوق، نباید با شیخ مفیــد اشتباه شود؛ زیرا هرجا از وی نقل قول کنیـم، آن را با عنوان "مفیـد" مشخص میسازیم. بلی، گاهی نیز بعض اضافات تحقیقی از خود قائمیّـه افزوده شده است.
ضمناً ترتیب این برنامه به نحوی است که یک شماره، فارسی و یک شماره عربی یا همان متن مربوطه است و با شمارۀ یکسان نمره گذاری میشـوند تا هر محققی براحتی بتواند متن عربی و ترجمۀ آن را مشاهده نمایـد و در صورت نیاز، آن دو را با هم تطبیق دهد.
مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان
