15- تحریم بحث و جدل در مورد خدا و علومی چون فلسفه
اعتقادات شيخ صدوق ره- ترجمه حسنى، ص:41-46
باب (يازدهم) اعتقاد در احتراز از جدل [در امر دین و در امور مربوطه بخدا]:
«1» ابن بابَوَيه رحمة اللَّه عليه گويد:
جدل در معرفت خداوند منع شده جهت آنكه منجر مىشود بچيزى كه لايق او نيست [و این یکی از دلائل حرام بودن تعلیم و تعلـّم علومی چون فلسفه و کلام عقلی نزد ما شیعیان است، زیرا عمدۀ مباحث آندو در این رابطه است – شارح] .
و شخصى از حضرت صادق عليه السّلام معنى قول خدا: "وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى"[النـّجم – 42] را پرسيد، فرمود: "چون سخن بخداوند رسد زبان نگاهداريد!".
و آن حضرت عليه السّلام ميفرمود: "اى فرزند آدم! اگر قلب تو را مرغى بخورد سير نشود! و چشم تو اگر بقدر سوراخ گذر سوزنى بر آن نهاده شود هر آينه آن را بپوشد! تو ميخواهى كه باين دو عضو، معرفت ملكوت آسمانها و زمين را حاصل نمائى؟!! اگر راست ميگوئى پس اين آفتاب، آفريده ايست از آفريدههاى خدا؛ اگر توانى كه چشمت را از آن مَملُوّ نمائى پس چنان است كه تو ميگوئى!!".
و جدل در كل امور دين حرام شده [زیرا اقلّ آن اینست که باعث آزار و ایذاء غیر، ویا عُجب (=خودبینی) و تکبّر، ویا حَیرت (=سرگردانی) و تشکیک(=به شک انداختن)، ویا ایجاد شدن شبهۀ جدیده خواهد شد، که همگی اینها شرعاً حرام است – شارح]. جناب امير[المؤمنین] عليه السّلام فرمودند:"هر كس دين را به جَدَل طلبد، زَنديق [= بی دین و فاسد العقیده] شود".
و حضرت صادق عليه السّلام فرمود: "هلاك ميشوند صاحِبان كلام و نجات مي يابند تسليم كنندگان [امور دین به خود خدا و جانشینان معصوم او] زيرا كه تسليم كنندگانند نجيبان[این امّت]".
و اما اقامۀ حجت بر مخالفان حق، بقول خدا و بقول رسول – صلـَّى اللَّهُ عليه و آله- و بقول ائمه -عليهـِمُ السّلام- يا بمعانى كلام ايشان [منحصراً در محدودۀ احادیث ایشان]، بر كسى كه وقوف و معرفت طريق كلام دارد جايز است [مادام که منجرّ نشود به غور کردن باحث در مباحث عقلیّۀ کلامیّۀ گمراه کننده برای نوع بشر، مثل فلسفه؛ و گرنه، حرام است مطلقاً و در هر صورت – شارح]؛ و بر كسى كه وقوف [بر] كلام [در آن محدوده را] ندارد [مثل مردم عوامّ] حرام است [زیرا مورث ضلالت و گمراهی و حَیرَت و سرگردانی خواهد بود – شارح].
و حضرت صادق عليه السّلام فرمود: "گفتگو و مجادله كنيد مردم را بسخن من؛ بس اگر بحجّت غالب آمدند بر شما، من مغلوب خواهم بود نه شما!"[یعنی: پس جواب شبهۀ ایشان با من معصوم خواهد بود و نه با شما که معصوم نیستید. زیرا که معصوم عالمست بعلم غیب – در حدّ امامت خود، بإذن الله – و از جواب هیچ شبهه ای عاجز نمی ماند، و در عین حال، ایمن است از سهو و خطا در گفتار به هنگام بحث، و خارج نمیشود از جدال حَسَن (= بحث بشیوۀ نیکو). ولی غیر معصوم چنین نیست؛ و چه بسا که هنگام بحث، بخطا رفته و با عقل بشری ضعیف و پر از خطا و اشتباه خود، افترائی بخدا یا دین او ببندد! – شارح].
و ايضا از آن حضرت مرويست كه فرمود: "سخن در حق بهتر از سكوت بر باطل است".
و منقول است كه أبو الهُـذ َيـل به هِشام بن الحَكـَم گفت: مناظره ميكنم با تو بر اين شرط كه اگر تو غالب آمدى بر من، من برگردم بمذهب تو؛ و اگر من غالب شدم بر تو، تو رجوع بمذهب من نمائى! هشام گفت: انصاف ندادى مرا! بلكه با تو مباحثه ميكنم بر اين شرط، اگر من غالب شدم تو بمذهب من بازگردى؛ و اگر تو فائق آمدى، من رجوع بامام خود نمايم.
[*شارح گوید: شیخ صدوق – أعلی اللهُ مقامَه – در "کتابُ التـَّوحید"،"باب نهي از کلام و جدال و مِراء در مورد خداوند عزّ و جلّ"(باب 67)، 35حدیث در تحریم کلام عقلی و فلسفه و مِراء در أمر الله روایت نموده است؛ از آن جمله، از أَبِي حَفْصٍ (حدیث 31 - ص460) از امام صادق علیه السّلام روایت کرده که چنین فرمود: " مُتَكَلِّمُو هَذِهِ الْعِصَابَةِ مِنْ شَرِّ مَنْ هُمْ مِنْهُ مِنْ كُلِّ صِنْفٍ ! = متکلـّمان این طایفه از پست ترین اشخاص هستند از هر صنف که باشند! " - الشارح].
کتاب موبایل
درباره
((بسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم))
(به یاد مرحوم آیت الله سیّد حسن فقیه امامی - رضوانُ اللهِ علیه)
اصول عقائد یا اعتقادات شیعه
(فارسی - عربی)
اعتقادات اصیل شیعه
به پیروی از روش قدماء
(با إعراب گذاری مشکلات متون
عربی و ترجمۀ تحقیقی فارسی)
متأسّفانه اخیراً شاهد هستیـم که تدوین نرم افزارها و سایتــهای عقیدتی شیعه، بعضاً با حذف عناوین کتاب های اعتقادی و اصیـل قـدماء شیعه و نیز کتب مرحوم علّامـــه محـمّـد بــــاقــر مجلسی – بزرگترین عالم شیعۀ اِثناعشریّه - صورت گرفته؛ و چیـزهایی که به عنـــوان نرم افزار یا سایت و ..... فضای فرهنگی جامعه را اشغال نموده اند، اغلـب به ارائۀ کتاب های غیـــر اصیل و گـاه پر از خطـای بـرخی از معاصرین – که آگاهـی کافـی از روایـات اهل بیت (علیهـِمُ السّلام) نداشته و ندارند - اکتفـاء نموده و اگر هـم ناچار از آوردن "بحار الأنوار" در برنامه های خود شده اند - آنهم با حذف و تحریف بخشهایی از آن که بـا عقاید خودشان مـطابـق نیست – از ایـن جــهــت بوده که "بحار"خورشید کتب احادیث شیعه و یـا معروف ترین منبع روایات ائمّۀ اطهار (ع) است و از آوردنـش راه فراری بـرای کســـی وجود ندارد و از بهانـه آوردن در مـورد حذف آن ناتوان هستند؛ ولی کتب محی الدین عربی، ابن سینا، میـر دامــاد، ملاصـدرا شیرازی، ملا محسن فیـض کاشانـی و.... و هــواداران معاصر آنها، بـه عنوان منابع یـا مآخذ اصلی عقـــاید شیعیان، به خورد اذهان نـاآگـــاه و مــردم عامّی و غیـــر متخصّص در این رابطه، داده می شوند و همه در قـالب نــــرم افزار و سی دی و کتب چاپــی و نشریّات و سایتهای اینتـرنتی - و حتی کتابـهای درسی بـرای دانش آمــوزان یا دانشجویان بی اطّـلاع - ارائه شده اند و آنوقـت همگی این عقاید پُر از غلط و تحریف، به جای عقائد حَقـّه و به اسم اصول عقاید و... جعـل و تبلیغ می شوند! حال آنکه در قـبـر ، به هنگـام سؤال و جواب، و در روز قیامـت بــه وقت حساب، از اعتقادات و آراء ابن سینا، میرداماد، میر فِندِرسکی، ملا صدرا، فیض کاشانی، و یـا مُمیت الدین عربی و... از ما سؤال نمی شـود؛ بلکه از عقائد ائمّۀ اطهار که در کتــب اعتـقادات شیخ صدوق و علامــۀ مجلـسی(ره) به شکلی ساده، کامـل و فشـرده، در اختـــیـار همگـی قرار گرفـتــه و به پنـدارهای شخصـی کسی آلوده نشده اند، از ما پرسیده میـشود و به قول شاعـــر:
آه آه از دست صرّافان گوهر ناشناس!!
هر زمان، خرمهره را با دُرّ برابر میـکـنـند!!
بنابـراین، قائمیّه ایـن را وظیفۀ شرعی خود می دانـد که علی رغم میـل این افراد، کــتــب اصیل اعتقادات شیعـه مثل اعتـقادات شیـــخ صدوق و شیخ مفیـد و علامۀ مجلسی - أعلـی اللهُ مقامَهــُم - را تـوأم با اِعراب گذاری دقیــق مشکلات متــون عربی و با ترجمه ای روان، به خوانندگان محترم و محققان ارجمندی کـه جویای حقــیـــقت اند، ارائه دهد. امیـد که ما را به دعای خیـر یـاد کنند و این نوشتــار در روز بازپسین ، پرده ای شود میان ابدان ما و آتــش سوزان دوزخ که با کسی تعارف ندارد!
آثار ما بـصفحۀ گیتی نشان ماست!
از بعـد ما، نگــاه به آثـار ما کنـــیـد!
البته باید دانسـت که ما دراین برنامه ابتداءاً "اعتقادات صدوق(ره)" را مبنا قرار داده و شرح شیخ مفید را تا آنجـــا به این رساله ملحـــق میکنیم که وارد تکلّفات کلامی نشویم؛ زیرا در اخبار متواتره ای که در کتاب التوحید صدوق و اصول کافی کلینی و... آمده، ائمّۀ اطهار-ع- ما شیعیان را از ورود ونیز اشتغال به سه علــم: کلام، فلسفه و عرفان نهی فرموده اند و ایـن نهی اکید، جنبۀ تحریم شرعی دارد وما نیز از طرح مشاجرات کلامی شرعاً معذور هستیم...
*تذکر: هرگونه مطلبی که درون دو قلاب و یـا به اصطلاح کروشه[...] در متن عربی و فارسی مشاهده میشـود، از شرح سیّـــد ابراهیـــم حسینی نجفی- رحمة الله علیه - افزوده و با عنـوان "شارح" مشخص شده است و این لفظ (شارح) در رسالۀ اعتقادات صدوق، نباید با شیخ مفیــد اشتباه شود؛ زیرا هرجا از وی نقل قول کنیـم، آن را با عنوان "مفیـد" مشخص میسازیم. بلی، گاهی نیز بعض اضافات تحقیقی از خود قائمیّـه افزوده شده است.
ضمناً ترتیب این برنامه به نحوی است که یک شماره، فارسی و یک شماره عربی یا همان متن مربوطه است و با شمارۀ یکسان نمره گذاری میشـوند تا هر محققی براحتی بتواند متن عربی و ترجمۀ آن را مشاهده نمایـد و در صورت نیاز، آن دو را با هم تطبیق دهد.
مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیّه - اصفهان
